Zoek

Levensvragen

Nauwelijks te beantwoorden levensvragen

Als het einde van het leven zich nadrukkelijk aandient, kan men nauwelijks voorbij aan vragen als ‘waarom ik’, ‘waar heb ik dit aan verdiend’ of ‘is het nu werkelijk afgelopen’? Praten over deze levensvragen kan een positief effect hebben op de manier waarop de laatste levensfase beleefd wordt.

Veel mensen krijgen de antwoorden op dergelijke levensvragen vanuit een bepaalde religie of levensbeschouwing. Sommigen van hen gaan daar misschien aan twijfelen. Voor anderen zijn die antwoorden er nooit geweest.

Ook al zijn er geen algemeen geldende antwoorden te geven, het betekent niet dat het onzinnig is over de vragen te praten. Het worstelen met levensvragen kan invloed hebben op de beleving van angst, of op hoe men pijn ervaart. Het bespreken van levensvragen kan daarop een verlichtende invloed hebben.

Het is in de Nederlandse gezondheidszorg helaas niet zo gebruikelijk dat artsen of verpleegkundigen aandacht besteden aan levensvragen. Veelal vindt men dat een te persoonlijk onderwerp, vooral geschikt voor geestelijk verzorgers. Uit onderzoek is echter bekend dat patiënten het enorm waarderen als zorgverleners ‘durven’ stil te staan bij levensvragen. Het draagt ook bij aan de mate waarin men zich persoonlijk benadert en behandeld voelt. Het is niet zo moeilijk om te bedenken dat praten een positief effect kan hebben. Stel dat de vraag ‘waar heb ik dit aan verdiend’ opgepikt wordt door een arts of een verpleegkundige. Stel dat er ruimte wordt gegeven aan de zieke om hierbij de achtergrond te vertellen. Dan kan hij vertellen hoezeer hij het gevoel heeft dat het leven altijd al onrechtvaardig is geweest. Een luisterend oor of een bevestigende reactie kan steunende impact hebben. Een stapje verder is nog dat de patiënt uitgenodigd wordt te praten over de vraag wat dat voor hem betekent, die pijn over dat onrechtvaardige leven. Wellicht komt hij tot het besef dat het leven voor iedereen onrechtvaardig is en voelt hij zich minder alleen en getroffen.

Ook het bespreken van de vraag naar een eventueel leven na de dood kan een louterend effect hebben. Of er nog wat volgt na dit aardse leven (of juist niet)… Daarover is niets met zekerheid te zeggen. Voor een patiënt kan het prettig zijn te vertellen hoe hij dat ziet, en welke waarde de betekenis van zijn toekomstbeeld, voorbij de dood, heeft. Daarmee kan hij voor zichzelf bevestigen dat hij kracht haalt uit zijn visie.

Religieuze mensen kunnen tijdens het ziek- en sterfbed extra baat hebben bij een bezoek van een dominee, pastor of imam. Dit betreft niet alleen de eventuele gesprekken, maar vooral het uitvoeren van rituelen, zoals bij voorbeeld het toedienen van het laatste sacrament bij mensen die Rooms-Katholiek zijn.

Door: Rob Bruntink